De stoomtram rijdt door Wieringerwaard
Bijna mis je de straat. Als je even niet oplet, rijd je op de Noordzijperweg er zo voorbij. Maar je moet die weg in als je de woonwijk van Wieringerwaard in wilt rijden. Langs de witte hervormde kerk uit de 19e eeuw, een relatief smalle toegangsweg met een bijzondere naam: Trambaan. Trambaan? In Wieringerwaard een straat die Trambaan heet? Wie bedenkt zoiets.
De naam is heel begrijpelijk als je weet dat Wieringerwaard ook een echt spoorwegstationnetje heeft gehad en een treintje met een locomotief – een tram zou je het haast niet kunnen noemen – door Wieringerwaard reed richting Van Ewijcksluis. De lijn Schagen-Van Ewijcksluis, geëxploiteerd door de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij. Het stationsgebouw staat er nog steeds, een beetje verscholen achter de Zuidzijperweg en is inmiddels een bewoond monument.
We gaan even meer dan honderd jaar terug. Het begin van de 20e eeuw, eind december 1900. Een krantenbericht meldt dat enkele ingezetenen van Wieringerwaard met ‘enige heeren’ uit de omgeving een comité hadden gevormd om de plannen te bespreken voor de aanleg van een stoomtramverbinding van Schagen naar Van Ewijcksluis. Het verkeer tussen Wieringen, Anna Paulowna, Barsingerhorn en Schagen zou daardoor kunnen worden bevorderd en land- en tuinbouwproducten beter kunnen worden af- en aangevoerd.
Plannen bedenken is één, plannen ten uitvoer brengen is twee. Pas in 1907 werd bij notaris Backx – waar hebben we die naam eerder gehoord –de NV Spoorweg Wieringen – Schagen opgericht. Het stukje Ewijcksluis – Wieringen ging dan per boot. Drie jaar later werd toestemming gegeven voor de aanleg en exploitatie van de lijn. De inkomsten voor de aanleg kwamen van particulieren, gemeentes en polderbesturen. Er werden aandelen uitgegeven en een renteloos voorschot werd toegezegd, zodat kon worden gestart met een half miljoen gulden. Een kapitaal voor die tijd.
De tramlijn, geprojecteerd op de kaart anno 2021
Vijf jaar later was het zover. Op 1 maart 1912 vond de opening van de lijn plaats. Het boemeltje reed vijf keer per dag heen en weer. Duur van de reis was ongeveer 40 minuten en voerde langs de Barsingerhorn, via de Westfriese dijk naar Wieringerwaard, de Drie Molens, Kerkweg, Kruisweg naar het eindstation Van Ewijcksluis.
De lijn was een aantal jaren van groot belang voor niet alleen het vervoer van reizigers, maar vooral als transportmiddel van landbouwproducten. Maar na 1925 werd het allemaal minder. Wieringen werd verbonden met het vasteland, vrachtwagens kwamen in opkomst en verzorgden de af- en aanvoer van landbouwproducten. De inkomsten daalden en de lijn begon aardig onrendabel te raken. Even was er nog een opleving door de aanvoer van materieel voor de Afsluitdijk, maar het aantal reizigers werd steeds minder. Men koos voor de autobus.
Op 3 maart 1934 meldde het weekblad van de Neederlandsch Vereeniging van Spoor – en Tramwegpersoneel dat op 1 januari 1935 de exploitatie van de lijn zou worden beëindigd. Op 31 december 1934 was de laatste rit en kwam er een eind aan 23 jaar stoomtram.
Oude kaart uit 1930 met tramlijn erop geprojecteerd
Bronnen:
Stationsweb.nl
Linkfang.nl
Angelfire.com
Van Ewijcksluis
Wikipedia.nl
Delpher.nl