Soms ‘ontsnapte’ er wel eens iemand

Wie herinnert zich nog het verzorgingshuis voor met name demente bejaarden aan de Zuid Zijperweg in Wieringerwaard? De oudere Wieringerwaarders weten het nog wel, ook omdat verschillende Waarders in hun jonge jaren in het huis als verpleeghulp hadden gewerkt. De geschiedenis van Huize Cora is deels ook het verhaal van twee mensen, die in Wieringerwaard in 1963 een verzorgingshuis begonnen: Richard Andreas Charles en zijn vrouw Maartje (Rie) Labout. 

 

Richard Charles was voordat hij met zijn gezin naar Wieringerwaard kwam beheerder van het verzorgingshuis Zonnehof in Koedijk. Of het verlies van hun tweede kind, Cora, de aanleiding was om in Wieringerwaard te starten met een verzorgingshuis, is niet duidelijk. Hun jongste dochter overleed op 6 november 1960 in het ziekenhuis in Alkmaar, zeven dagen oud.

In de jaren na deze tragische gebeurtenis ontstond bij het echtpaar Charles het idee een nieuw verpleeghuis te beginnen. Zoals dat vaker in de jaren zestig plaatsvond: een klein verpleeg-  of bejaardenhuis op commerciële basis voor ouderen, vooral demente bejaarden die verzorging nodig hadden. Ook echter voor ouderen die niet dement waren maar ook weer niet in een bejaardenhuis thuis hoorden. Uiteindelijk vonden zij een geschikte locatie, in Wieringerwaard. In een groot huis met voldoende kamers en ruimte om een zorginstelling te beginnen aan de Zuid Zijperweg.

 

De villa  werd in het begin van de 20e eeuw in opdracht van Dirk Kaan gebouwd. Dirk, ongetrouwd, ging er wonen met zijn eveneens ongetrouwde zusters Dieuwertje, Trijntje en Aaltje. Alle vier kinderen uit het tweede huwelijk van Albert Rensz Kaan met Trijntje Sloth.

 

Het is niet duidelijk wie in de loop van de 20e eeuw na de Kaan-kinderen het huis bewoonden. In de jaren vijftig heeft daar in ieder geval een kapper zijn knipactiviteiten uitgevoerd, kapper Karel Hendrik Bits, getrouwd met Roelofje Cornelia Teeuwen. In 1951 werd Bits, in Utrecht geboren, al genoemd als kapper in Wieringerwaard. Ook de familie Huisman zou daar in de jaren vijftig hebben gewoond. Het huis werd verkocht aan het gezin Charles en ingericht als verpleeghuis. In verschillende dagbladen  werd vervolgens geadverteerd en gevraagd om ziekenverzorgers, verpleeghulpen en meisjes voor in de keuken.

Cora

Het huis kreeg de naam van de overleden dochter van het echtpaar Charles. Het was een groot wit huis aan de Zuid Zijperweg, nummer 30. Een villa omgeven door een stuk grond met aan de achterkant een fraai uitzicht op de weilanden. De entree was aan de voorkant met een oprijpad, bestaande uit grind en een parkeerplaats. Links was een slaapzaal en rechts hadden de drie leden van het gezin hun woongedeelte. Een grote woonkamer aan de voorkant, slaapkamer erachter en een slaapkamertje op zolder voor hun dochter. Op de zolder sliepen ook enkele leden van het inwonend personeel.

Al gauw bleek dat het echtpaar Charles – de verzorging werd geleid door de verpleegkundige Maartje  Charles-Labout –  meer ervaren hulp nodig had, iemand die ook leiding kon geven als het echtpaar Charles er even tussenuit wilde. Uit het verleden wist Maartje Labout de naam van een oud-collega, zuster Steenaart uit Rotterdam. Een verpleegkundige die met Maartje (Rie) Labout nog in Den Helder had samengewerkt. Zuster Steenaart wilde wel in de zomer van 1964 vier weken invallen en nam haar twee jonge kinderen, Anku en Mac, mee. Vader Steenaart bleef in Rotterdam achter. Als kapper had hij te weinig vakantiedagen om mee te kunnen.

De samenwerking werd van beide kanten op prijs gesteld en na enkele jaren verhuisde het gezin Steenaart naar Wieringerwaard om hun intrek te nemen in Huize Cora, nadat het gezin Charles een vrijstaand huisje enkele honderden meters verderop had gekocht.

Zoon Mac kan zich dat moment nog goed herinneren: ,, In december 1967, een dag na kerstmis, reed de verhuiswagen van Kaan voor en vertrokken we uit Rotterdam naar Wieringerwaard. Beneden hadden we een grote woonkamer en een slaapkamer. Anke en ik kregen ieder een eigen kamer op de zolder waar ook inwonend personeel een kamer had. Eten deden we met het personeel in de keuken. We woonden dus tussen de demente bejaarden. Het personeel was jong en meestal niet gediplomeerd. Het waren jonge meiden van de huishoudschool, vanaf 15/16 jaar. Ik herinner me namen als Annemiek Dekker, Ria Wind, Pia, Gabriëlle, Ada Tijmes, Fini Pit en Guda Kaan. Maar er waren er veel meer gedurende de jaren dat we daar woonden.’’

Mac bewaart nog altijd goede herinneringen aan die tijd: ,,Er werd wat afgekletst, gelachen en heel veel over jongens gesproken. Want het grote doel van de meiden was om zo snel mogelijk te trouwen en in een eigen huis terecht te komen. ’s Avonds kwamen er jongens om de meiden op te halen. Toezicht was er nauwelijks, wel een door de directie ingestelde avondklok. Halfelf moesten ze thuis zijn. Mijn moeder was soms ook een beetje moeder voor sommige meiden die van ver kwamen.’’

Ongewenst

Zorg voor demente ouderen, met name vrouwen, leidde ook tot ongewenste situaties. ,,Omdat we intern zaten’’, herinnert Mac zich nog, ,,moest er ook ’s avonds en ‘s nachts worden opgepast. Dan kon er een bel gaan en moest de nachtdienst eruit. Een enkele keer ontdekten we ’s morgens dat er iemand was ‘ontsnapt’. De knippen moesten op de deuren maar soms ging iemand ’s nachts aan de wandel en wist de sloten te openen. Ze waren verward, moesten de kinderen uit school halen of waren ze juist kwijt. De politie werd ingeschakeld om uit te kijken en zelf gingen we ook zoeken. Het duurde nooit lang. Het dorp kende elkaar en een zwervende oude dame (het waren altijd de dames die aan de wandel gingen) in een duster valt al snel op.’’

Het ging goed met Huize Cora. Er werd gezorgd voor gemiddeld achttien tot twintig hulpbehoevende ouderen, meesten van hen waren vrouwen. Het echtpaar Charles besloot vervolgens tot uitbreiding.  In 1970 werd er bijgebouwd, de personeelskeuken werd vergroot en er ontstond meer ruimte voor nieuwe bewoners. Op dat moment was het een verstandige investering, maar de familie Charles had geen rekening gehouden met de Nota Bejaardenbeleid uit dat jaar, waarin de regelgeving voor verpleegtehuizen als die van Huize Cora werd aangescherpt. Nieuwe regels, die het steeds lastiger maakten om het huis financieel draaiende te houden.

Mac Steenaart: ,,De bewoners hadden recht op een bepaald aantal vierkante meters leefruimte. Voor Huize Cora betekende dat dat er nauwelijks nieuwe patiënten bij konden komen. Tegenover de investering stonden amper extra inkomsten. Er moest worden ingegrepen. De familie Charles zag geen ander alternatief dan het huis waarin zij op afstand woonden te verkopen en zelf weer te gaan wonen en werken in Huize Cora.”

Gevolgen

Dat had gevolgen voor directrice Steenaart en haar gezin. Voor de familie Steenaart was het in meerdere opzichten een heftige periode. Vader Cees Steenaart overleed onverwachts en uiteindelijk was er voor moeder Steenaart en de twee kinderen ook geen plaats meer. Het gezin verhuisde in 1971 naar Heiloo en Richard en zijn vrouw probeerden nog een paar jaar het tehuis draaiende te houden. Dat lukte wel, maar van hogerhand werd toch in 1973 het echtpaar Charles te kennen gegeven dat zij moesten stoppen. Per 1 juli moesten de dan nog aanwezige bewoners worden overgeheveld naar andere instellingen. Ondanks alle inspanningen raakte het echtpaar Charles buiten hun schuld om brodeloos.

In september 1979 stond het huis te koop en werd het geveild tijdens een openbare verkoping in het Wapen van Wieringerwaard. De advertentie die in de Schager Courant was geplaatst maakte meteen ook duidelijk hoe de indeling van het grote herenhuis op dat moment was:

Op de begane grond bevonden zich een eetzaal, recreatiezaal, huiszaal met bar, keuken en bijkeuken en nog vier kamers. Op de eerste verdieping waren er drie slaapkamers en een slaapzaal, op de zolderverdieping nog eens vijf slaapkamers. Toiletten, douches en badkamer waren er op de begane grond en eerste verdieping.

Met de verkoop van het grote herenhuis in 1979 was Huize Cora definitief geschiedenis geworden. Huize  Cora kreeg nieuwe bewoners, de naam Cora verdween en de villa kreeg onder meer namen als Huize Texel of Huize Weltevreden. Nieuwe eigenaren waren onder andere Binck en later Momberg. Inmiddels lijkt het huis nieuwe bewoners te krijgen.

Herinneringen aan het huis

 

Wieringerwaarders hebben herinneringen aan Huize Cora:

‘De hoofdvestiging was Rusthuis Wieringerwaard. Huize Cora was een onderdeel daar van voor zover ik mij goed herinner.’

‘Het was altijd eng om daar naar toe te gaan,  een beetje mysterieus’. 

‘Daar heb ik nog aan de bar gezeten aan de gerste nat.Was beneden in de kelder.Was geen echt cafe maar een thuis barretje.Volgens mij zat er een man in die bij de marine werkte.’

‘Mijn schoolvriendinnetje Manuela Muller Kobold woonde hier met haar familie………..dat was de marine man.’

‘Toen het nog een verzorgingshuis/verpleeghuis was gingen we daar rond paas zingen met een palmpaasstok. Denk dat dat vanuit de zondagsschool was.’

Bronnen:

Delpher krantenarchief

NH Archief Haarlem

Regionaal Archief Alkmaar

Schager Courant