Notaris Backx zet Wieringerwaard op stelten
‘Den 8 des morgens, bewoog zich in deze plaats een motorrijtuig bestemd voor een ingezetene van een naburige gemeente en afkomstig uit de fabriek te Cannenstadt. De beweegkracht is petroleum. Met grote vaardigheid werd het voertuig door de dichte menigte bewogen, die zich op het Waagplein voor het ochtendconcert verzameld had.’
Het is een stuk geschiedschrijving in de Alkmaarsche Courant van 9 oktober 1896. Het eerste paardloze voertuig – de auto – arriveert in Noord-Holland, rijdt met een slakkengangetje door feestvierend Alkmaar, op weg naar Wieringerwaard.
De eerste auto in Nederland, althans, dat werd tot 1958 verondersteld. Eigendom van notaris Johannes Philippus Backx uit Wieringerwaard. Onwetend nog van de status, die de auto in latere jaren zou gaan krijgen, die van heilige koe, maar ook van milieuvervuiler en melkkoe van de overheid.
Notaris Backx had daar allemaal geen weet van. Wie was deze notaris J.Ph.Backx?
Romantische figuur
“Een romantische figuur”, zo meldt het Noordhollands Dagblad anno 1956. ‘’Een onstuimige en krachtige persoonlijkheid’, schrijft de Schager Courant. Hij was de allereerste Nederlander die per motorvoertuig vakantiereizen naar het buitenland maakte. Hij had zelfs de moed met zijn ‘brullende en stotende stoomwagen’ tot aan de Poolse grens te rijden. Alhoewel, notaris Backx was een autoliefhebber, maar hij reed niet zelf. Dat liet hij over aan zijn ‘onverschrokken koetsier’ Dirk Kuiper. Backx was ‘autobezitter’, geen ‘automobilist’. Geboren in 1849 in Rotterdam, notaris van 1883 tot aan zijn dood in 1910 in Wieringerwaard.
Backx woonde in Rotterdam, Den Helder (waar zijn ouders naar toe verhuisden), Amsterdam, Utrecht, Alkmaar, Heiloo en uiteindelijk in Wieringerwaard, waar hij in 1883 zich vestigde als beëdigd notaris. Hij liet naar alle waarschijnlijkheid het nog steeds bestaande notarishuis aan de Noord-Zijperweg nummer 9 bouwen.
Jan Pieter Backx trouwde drie keer. In 1877 met Marianne Smit uit Zijpe. Marianne overleed echter al in 1878. Op 12 februari 1880 trouwde hij voor de tweede keer, nu met Maria Gerdina Muijzert uit Utrecht. Vijf kinderen werden uit dit huwelijk geboren. Drie van hen overleden al in hun eerste levensjaar. Twee zoons bleven over, Otto geboren in 1883 in Heiloo en Alex, geboren in 1888 in Wieringerwaard. Otto werd directeur van een levensverzekeringsmaatschappij en Alex toneelspeler. Hij emigreerde in 1922 naar Amerika.
Model Victoria
Backx was een goede en bekende notaris. Hij was ook geobsedeerd door de ontwikkeling van de auto’s. Hij bestelde via de firma Willem Remmers en Co in Amsterdam in 1896 zijn Daimler, een model Victoria. Begin september 1896 had de notaris de komst van de auto al voorbereid met een verzoek tot het oprichten van een ‘bewaarplaats voor benzine’. De officier van justitie te Alkmaar willigde dit verzoek in voor het ‘bewaren van een vat benzine in een steenen gebouwtje met ijzeren deur liggende onder de oppervlakte der aarde’.
Eind september arriveerde de Daimler Victoria per trein in Amsterdam. Het lukte Kuiper niet de auto aan de praat te krijgen, zodat noodgedwongen moest worden gewacht op een monteur uit het Duitse Cannenstadt. Toen deze eenmaal was gearriveerd, kon uiteindelijk op 7 oktober de reis naar Wieringerwaard worden aanvaard.
De Daimler Victoria werd gereden door de Duitse monteur. Althans zo wordt in het boek ‘Het paardloze voertuig’ verondersteld, mede op grond van het berichtje in de Alkmaarsche Courant van 9 oktober 1896, waarin gesproken wordt van de vaardigheid waarmee het voertuig werd bestuurd. Volgens het artikel in de Schager Courant reed niet de monteur, maar Dirk Kuiper. De reden: Kuiper had genoeg van de monteur, omdat die had gehoord van de smalle wegen en diepe sloten en het te riskant vond om te rijden.
De tocht duurde tien uur. Kuiper reed constant in de derde versnelling en zeker niet harder dan 20 kilometer per uur. De eerste reis naar Wieringerwaard moet zeer opwindend zijn geweest. Paarden werden bij nadering van het automobiel schichtig, sloegen op hol en belandden soms in de sloot. De raden van de diverse gemeenten, waar het ‘stinkding’ langs kwam besloten direct dat automobielen alleen tussen zonsopgang en zonsondergang mochten rijden.
Het moet een bijzondere tocht zijn geweest die ging via Purmerend, Alkmaar en Schagen door de polders naar Wieringerwaard. ,,Vreeslijke scenes met paatden bleven natuurlijk niet uit”, zo schreef de oudste zoon van notaris Backx in 1923 in het gedenkboek van de toen 25-jarige KNAC. ,,Zelfs menschen sloegen verschrikt op de vlucht en dikwerf liet een boer paard en wagen in de steek onder den uitroep van ‘Daar heb je den duuvel”….
Diverse getuigen konden later zich de komst van de eerste auto nog herinneren: ‘Men hoorde ver weg in de Waarderpolder een ijselijk kabaal aankomen: Als dat de stoomauto van notaris Backx niet is, hiet ik gien Jaap Stammes’, zei een boer. ‘Onverholen angst overviel de mensen bij het naderen van het onheilspellende geratel. De moedigste mannen bestonden het om in de groenende walkanten van de weg de komst van het monster af te wachten. Pas toen de wagen passeerde en men Dirk Kuiper herkende, was het goed. De intocht in het dorp moest uiteindelijk glorieus zijn geweest.’
Notaris Backx overleed op 4 mei 1910 na ‘een korte ongesteldheid’ in Amsterdam.
Bronnen:
Noordhollands Dagblad 1996, auteur Karel Frugte
Het paardloze voertuig: de auto in Nederland een eeuw geleden. Auteurs Arie-Jan Bos e.a.
Wieringerwaard 1610-2010. Auteur Jan.T. Bremer